Faiz Durumu

FAİZ : Yazan; İlahiyat Hocası
aşağıda yazdıklarım benim kurandan anladıklarımdır. yazıda bu böyledir, şu şöyledir gibi iddialı sözler olabilir ama tabii ki yazdıklarımın kesin gerçekler olduğunu, yanılmış olamayacağımı iddia etmiyorum. en doğrusunu Allah bilir.faiz ve kira:riba, mal veya paradaki haksız artıştır. borçtan(ödünç vermekten) elde edilen gelir de ribadır.100 gr. altını, bir ay sonra “100 gr. altını geri alıpyanında da 50 gr. almak” üzere borç vermek (faiz)haramdır. 50. gr.lık pay, ribadır.aynı şekilde bir iş yerini, bir yıl sonra “iş yerinigeri alıp yanında da 50 milyar lira almak” üzere ödünçvermek (kira) haramdır. iş yerinin 1 yıl içindedeğerinin düşmediğini, zarar görmediğini kabuledersek, 50 milyar lira bütünüyle ribadır.faiz, bir kişinin sırf paraya sahip olduğu içinservetini arttırmasıdır. kira ise bir kişinin sırfmala sahip olduğu için servetini arttırmasıdır. ikidurumda da bir satış veya üretim söz konusu değildir;servet, servete yol açmaktadır.ödünç verme ile satış arasındaki fark (2:275):satışta mal bütün unsurlarıyla alıcıya ait olur. Malınhem sahipliği hem de kullanım hakkı devredilir.ödünç vermede ise malın sahipliği hala ödünç vereneaittir. Borçlu malın belli bir süreye ait kullanımhakkını satın almıştır. mal, sahibi tarafındankullanılmamaktadır. depolanmış, biriktirilmiş, ihtiyaçfazlası maldır (9:34, 70:18). mal sahibi, servetindeihtiyacından fazla olan malı elinden çıkarmayıp(2:219, 2:268) kullanım hakkını belli bir süre içinpara karşılığı devretmiştir. 2:276 ve 30:39ayetlerinde bedel karşılığı borç verme/riba yerinesadaka/zekat verme tavsiye edilmiştir. Yani mal yakullanılacak, ya satılacak, ya bedelsiz ödünçverilecek, ya da hibe edilecektir. para ise yaharcanacak(ihtiyaç için veya sadaka olarak) ya dabedelsiz borç verilecektir. biriktirmek veya bedelliolarak ödünç vermek(malda kira, parada faiz) kuranagöre haramdır.gecikme faizi:ödünç verme zaten bedelsizdir. borçlu borcunu öncedenbelirlenen tarihte teslim etmezse bunun sebebi darlıkiçinde olması ise 2:280 ayetinde emredildiği üzereborçluya süre tanınınır. ayette bu durumda alacaklınınborcu sadaka olarak bağışlaması tavsiye edilir. borcungecikmesi halinde miktarının yükselmesi veya ödünçverilen mal zamanında geri verilmezse daha sonraüstüne bir de para alınması söz konusu değildir.borçlu kötü niyetli ise, borcunu-ödünç aldığı eşyayıgeri vermemekte diretiyorsa hırsız muamelesiyapılmalıdır. çünkü belirlenen vadenin bitimindeborçlu bir başkasının mal veya parasını elindebulundurmaktadır. alacaklı bu duruma rıza göstermezse,borçlu hırsız durumuna düşer ve ona göre muamelegörmelidir. ancak kuran açıkça “eğer borçlu zordurumda ise beklenir” prensibini koymuştur. hırsızlıkyalnızca kötü niyet durumunda kabul edilebilir.vadeli satış:malın vadeli fiyatının peşin fiyatından pahalı olmasımeşru mudur? paranın değer kaybını hesaba katmamakiçin ödemenin altınla yapılacağını düşünelim. Malınfiyatı 100 gr. altındır. malın şimdi alınıp bedelininbir ay sonra ödenmesi durumunda da bedel yine 100 gr.altın olmalıdır. satıcının malın peşin fiyatındanfazlasını talep etmesi doğru olmaz (dikkat edin,paranın değerini yitirmesini/enflasyonu hesabakatmıyoruz, sadece ilkeler hakkında düşünüyoruz). yanisatıcı müşteriden, vadeli satışa özel olarak fazladanbir bedel (ki o da satıcı açısından 100 gr. altının 1aylık kullanım hakkının bedeli olacaktır) isteyemez,bu riba olur. çünkü, satış anlaşması yapıldığında malmüşterinin, 100 gr. altın da satıcının olur. ancaksatıcı bu 100 gr. altını 1 ay sonra alacağından sankimüşteriye 1 aylığına 100 gr. altın borç vermiş gibiolur. satıcının bu borç verme işleminden kar eldeetmemesi gerekir.satıcı vadeli satışı kabul etmese ve müşteri değeri100 gr. altın olan malı 1 ay sonra 150 gr. altınvermek üzere satın almak istese, satılan malındeğerinin üzerine binen miktar, riba olur. buradakarşılıklı memnuniyetin veya teklifin müşteridengelmesinin bir önemi yoktur çünkü faizli borç vermedede bu durum vardır. bu işlem 100 gr. altın borç verip150 gr. altın geri almakla aynıdır.ayrıca vadeli satışta, malın değerinden daha fazlabedel istenmesi, yani 100 gr. altın değerindeki birmalın 150 gr. altına satılması ölçü ve tartıda hileolarak da anlaşılabilir. (83:1, 55:8) 50 gr. altın,haksız kazanç olur.vadeli satış sonucunda müşteri malın bedelinivadesinde ödemezse, yukarıda borçlu hakkındaaçıklandığı gibi muamele görmelidir.iskonto(borcun erken ödenmesi durumunda indirim):vadeli satışın peşin satıştan daha pahalı olmadığı birortamda, erken tahsilatın borçta bir indirimgerektirmesi mantıklı değildir.ancak satıcı isterse satış bedelinin tümünü veya birkısmını müşteriye bağışlayabilir.esasen riba yasağının amacı borçluyu korumak ve borçverenin haksız kazanç elde etmesini önlemektir.iskontoda ribayı doğuracak bir neden yoktur.son olarak riba konusunda diyebiliriz ki:malın veya paranın belli bir süre için kullanmahakkının devredilmesinden elde edilen gelir haramdır.liberal-kapitalist ekonomik düzende ribanın haramolması yani üretim faktörlerinin kiralanamaması(toprak, bina, para, vb…) sistemle asla uyuşmayacakbir uygulamadır. zaten tek amacın kar etmek olduğu birdüzende helal-haram kazanç farkının gözetilmesi,haksız kazancın reddedilmesi bile uygun değildir.kurana göre malı biriktirmek de haramdır. kuranınemrettiği ekonomik düzen, kapitalizmle çatışmaktadır.bu durumda bir tercih yapılması gerekir. kapitalistortamda kuranın emirlerine uymak, (Allahın dilemesihariç) fakirliği getirecektir. ancak müslümanlar bunugöze almalıdırlar. şeytan insanları fakirliklekorkutur. Allah ise katından bağışlanma ve lütuf vaateder.